Door: Mila Wacht, gepubliceerd op: 06/01/2026

Sterrenkijker

Het kan zijn dat je tijdens de bevalling te horen krijgt dat de baby als een sterrenkijker ligt. Wat wordt daar precies mee bedoeld? In dit artikel gaan we in op het begrip ‘sterrenkijker’. Hoe vaak komt het eigenlijk voor en is er een oorzaak voor?

Wat is een sterrenkijker?

Een baby wordt een sterrenkijker genoemd als hij of zij tijdens de geboorte met het gezicht omhoog ligt. Het achterhoofd van de baby ligt dan tegen de rug van de moeder. Als de moeder op haar rug bevalt, wordt de baby dus met het gezicht naar boven geboren – alsof hij naar de sterren kijkt. Daar komt de naam sterrenkijker vandaan.

In medische termen heet dit ‘een achterhoofdsligging met het achterhoofd achter (Aaa)’. De meeste baby’s liggen anders: met het achterhoofd richting de buik van de moeder. Dat noemen we achterhoofdsligging met het achterhoofd voor (Aav) en dit is de meest ideale ligging .

Ongeveer 2-5% van de baby’s wordt als sterrenkijker geboren.¹ Vaak is geen duidelijke reden waarom een baby niet draait. Soms speelt de vorm of ruimte van het bekken een rol, waardoor de spildraai lastig of niet kan plaatsvinden.

Wat betekent dit voor de bevalling?

Als een kindje als een sterrenkijker ligt, kan het zijn dat de bevalling anders loopt dan verwacht. Vaak moet de mama wat harder werken, omdat de baby minder makkelijk door het geboortekanaal kan bewegen. Dat komt doordat de baby in deze houding zijn kin minder goed naar de borst kan brengen en hierdoor minder goed de bocht in het baringskanaal kan volgen. Dit kan zorgen voor extra uitdagingen:

De baby drukt meer tegen het heiligbeen (onderrug), waardoor de moeder al vroeg in de bevalling pijnlijke rugweeën kan hebben.
Het hoofdje daalt moeilijker in het bekken, waardoor de bevalling langer kan duren.
De ontsluiting kan langzamer verlopen of zelfs (tijdelijk) stil blijven staan.

Bijna de helft van de zwangeren die van een kindje in sterrenkijkerligging bevallen, voelt al persweeën zonder dat er volledige ontsluiting (tien centimeter) is. Dit komt omdat het achterhoofd van het kindje tegen het heiligbeen drukt en zo een persreflex opwekt. In de praktijk wordt meestal geadviseerd om pas te persen bij volledige ontsluiting .

Is een ingreep altijd nodig?

Bij een sterrenkijker is de kans op een vacuümverlossing of keizersnede iets groter. Dat betekent echter niet dat dit altijd nodig is. Veel baby’s worden alsnog vaginaal geboren. Soms lukt dat niet, omdat de baby in deze ligging moeilijker de bocht door het geboortekanaal kan maken.

Wie heeft meer kans op een sterrenkijker?

Sommige zwangeren hebben een grotere kans dat de baby als sterrenkijker ligt bij de bevalling. We zien het iets vaker bij kindjes die niet ingedaald zijn met 38 weken; zwangeren die in een vroeg stadium van de bevalling een ruggenprik krijgen; zwangeren die op hun rug op bed bevallen²; zwangerschappen die langer duren dan 41 weken; zwangeren met een trage schildklierfunctie en zwangeren met een afwijkende vorm van het bekken. En het komt iets vaker voor bij vrouwen die voor de eerste keer bevallen.

Kan ik merken dat mijn kindje een sterrenkijker is?

Meestal merk je zelf niet dat je baby een sterrenkijker is. Tijdens de bevalling kunnen er wel tekenen zijn die hierop wijzen.

Zo komen pijnlijke rugweeën vaker voor bij een sterrenkijker, met vaak al het voelen van persdrang zonder dat je volledige ontsluiting hebt. Daarnaast duurt de persfase vaak langer dan gemiddeld. Dit alles maakt dat er bij een sterrenkijker, zeker als het je eerste baby is, een grotere kans is op een vaginale kunstverlossing (vacuümpomp) of een keizersnede.

Ook is de kans op ver inscheuren, waarbij soms ook de kringspier geraakt wordt, (ook wel een totaalruptuur genoemd) groter.³

Hoe wordt een sterrenkijker vastgesteld?

De verloskundige kan tijdens een vaginaal toucher inwendig voelen naar de stand van het hoofd. Dit gebeurt door te voelen naar de schedelnaden van het kindje. Een andere manier om de positie van de baby te beoordelen, is het maken van een echo tijdens de bevalling.^4-5 Deze echo kan extra duidelijkheid bieden over de ligging van de baby.

Wat kan ik doen als mijn kindje als een sterrenkijker ligt?

Het is niet aangetoond dat oefeningen doen tijdens de zwangerschap – zoals het zitten op handen en knieën en dan de heupen wiegen – effect heeft op het voorkómen van een sterrenkijker bij de bevalling. Houdingsveranderingen tijdens de bevalling kunnen wel helpen om de spildraai te bevorderen, zodat een kindje in sterrenkijkerligging toch nog draait naar een gunstigere ligging. Het gebruik van een baarkruk of een houding op handen en knieën (all fours) kan hierbij helpen.⁶

In de praktijk zien we vaak dat een baby die als sterrenkijker ligt tijdens het laatste stukje van de persfase toch nog draait en in de gunstigere ligging (Aav) geboren wordt.

Niet alle bevallingen gaan moeizamer bij een sterrenkijker

Een bevalling met een sterrenkijker verloopt niet altijd moeilijk. Als je eerder bent bevallen en die bevalling verliep voorspoedig, is de kans groot dat ook deze bevalling zonder problemen verloopt. Ook bij zwangeren bij wie de eerste fase van de bevalling korter dan zeven uur duurde is de kans op het spontaan draaien van een sterrenkijker naar een gunstigere hoofdligging iets groter.⁷ Als de baby kleiner is dan gemiddeld voor de duur van de zwangerschap, kan het ook zijn dat een bevalling van een kindje die als sterrenkijker ligt niet moeizamer verloopt. Daarnaast blijkt uit onderzoek dat het aannemen van verschillende, actieve bevalhoudingen kan helpen. Bewegen en wisselen van houding kan het bevallen van een sterrenkijker makkelijker maken.

Wat als de bevalling anders loopt dan verwacht (mentaal)

Niet alleen fysiek kan de bevalling anders lopen dan verwacht, het kan ook mentaal een teleurstelling zijn als de bevalling moeizamer gaat of vaginaal niet lukt door de ligging van het kindje. Het is normaal dat mensen (onbewust) een verwachting hebben van hoe de bevalling zal lopen. Het kan dan ook even tijd kosten om te verwerken dat de bevalling anders is verlopen als gevolg van een liggingsafwijking. Je kunt hier altijd met je verloskundige over praten.

Meer informatie

Online is er op verschillende websites informatie te vinden over sterrenkijkers, bijvoorbeeld op www.spinningbabies.com (Engels). Andere zoektermen die gebruikt kunnen worden zijn: ‘achterhoofdligging achter’, ‘achterhoofdligging posterior’, ‘occipital posterior’ (Engels).

Bronnen:

De Jonge A, Verhoeven CJM, Feijen-de Jong E, Van Dillen J, Bakker P. Praktische verloskunde [Internet]. Bohn Stafleu van Loghum eBooks. 2025.
Bahmaei H, Mousavi P, Haghighizadeh MH, Iravani M. The Impact of Maternal Position in Labor on Occiput-posterior Position of Fetus and Pregnancy Outcomes in Pregnant Women Without Epidural Analgesia. Journal Of Family & Reproductive Health [Internet]. 11 juni 2023;17(2):86–92. Beschikbaar op: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37547780/
Okeahialam NA, Sultan AH, Thakar R. The prevention of perineal trauma during vaginal birth. American Journal Of Obstetrics And Gynecology [Internet]. 11 augustus 2023;230(3):S991–1004. Beschikbaar op: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37635056/
Simkin P. The Fetal Occiput Posterior Position: State of the Science and a New Perspective. Birth [Internet]. 24 februari 2010;37(1):61–71. Beschikbaar op: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20402724/
Gardberg M. Intrapartum Sonography and Persistent Occiput Posterior Position: A Study of 408 Deliveries. Obstetrics And Gynecology [Internet]. 1 mei 1998;91(5):746–9. Beschikbaar op: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9572223/
Yang L, Yi T, Zhou M, Wang C, Xu X, Li Y, e.a. Clinical effectiveness of position management and manual rotation of the fetal position with a U-shaped birth stool for vaginal delivery of a fetus in a persistent occiput posterior position. Journal Of International Medical Research [Internet]. 1 juni 2020;48(6):300060520924275. Beschikbaar op: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32495671/
Parsy T, Bettiol C, Vidal F, Allouche M, Loussert-Chambre L, Guerby P. Persistent occiput posterior position: predictive factors of spontaneous rotation of the fetal head. The Journal Of Maternal-Fetal & Neonatal Medicine [Internet]. 9 april 2023;36(1):2192854. Beschikbaar op: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37031965/