Rupturen

In medische termen heet een scheur die tijdens de bevalling kan ontstaan een ruptuur. In dit artikel leggen we uit wat een ruptuur is, welke soorten er zijn en wat dit kan betekenen voor jou.

Wat is een ruptuur?

Een ruptuur betekent dat er weefsel is gescheurd. Bij de bevalling kan dit gebeuren rond de vagina, meestal in het gebied tussen de vagina en de anus. Dit gebied heet het perineum. Na de bevalling controleert de verloskundige het gebied rondom de vagina en het perineum. Dat kan gevoelig zijn. De verloskundige controleert ook of het weefsel tussen de vagina en de endeldarm (het rectum) beschadigd is. Dit gebeurt met een inwendig onderzoek via de anus, een zogenaamd rectaal toucher. Er bestaan verschillende soorten rupturen, die ingedeeld worden in gradaties. Aan de hand van onderstaande afbeelding wordt dit verder uitgelegd.

 Figuur 1: Verschillende soorten rupturen

Bij een eerstegraads ruptuur is alleen de huid en/of vaginawand gescheurd. Soms hoeft dit niet gehecht te worden. Bij een tweedegraads ruptuur zijn naast de huid ook het onderhuidse bindweefsel en spieren beschadigd. Bij een derdegraads ruptuur is, naast de eerder genoemde weefsels, ook (een deel van) de kringspier ingescheurd. Bij een vierdegraads ruptuur is de huid, vaginawand, onderhuids bindweefsel, perineumspieren, de kringspier en het rectumslijmvlies gescheurd.¹ Een ruptuur waarbij ook de kringspier van de anus is aangedaan, wordt ook wel een totaalruptuur genoemd. Daarnaast kunnen er ook scheurtjes in de schaamlippen of een schaafwondje ontstaan. Het is niet altijd nodig om dit te hechten.

Het kan zijn dat er een knip (episiotomie) gezet moet worden, bijvoorbeeld als het kindje snel geboren moet worden. Bij een knip wordt er vrijwel altijd vooraf verdoofd.

Kan een ruptuur voorkomen worden?

Meestal kan een ruptuur niet voorkomen worden en kun je daar als barende zelf weinig aan doen. Wel zijn er manieren om de kans op scheuren te verkleinen.

Tijdens de laatste fase van de bevalling, bij het persen, kunnen warme washanden op het perineum helpen. Door de warmte kan het weefsel van het perineum soepeler worden, wat de kans op een ruptuur verkleint. Vrouwen voelen vaak zelf het beste aan hoe ze kunnen persen. Met pers- en zuchtinstructies van de verloskundige ter ondersteuning, kan het hoofdje van het kindje rustig geboren worden. Zo krijgt het perineum de tijd om langzaam op te rekken. Daarmee wordt de kans op een ruptuur kleiner.

Als een vacuümpomp nodig is, bijvoorbeeld omdat het kind snel geboren moet worden, of omdat het persen erg lang duurt, is de kans op een derde- en vierdegraads ruptuur groter.Daarom wordt er in zo’n situatie vaak een knip gezet. In de populatiediagrammen van Childbirth Network zijn precieze cijfers te vinden over het aantal knippen.

Wat wordt met een ruptuur gedaan?

Een verloskundige kan een eerste- en tweedegraads ruptuur hechten, zowel bij een thuisbevalling als in het ziekenhuis. Hiervoor wordt hechtdraad gebruikt dat vanzelf oplost. Voor het hechten krijg je verdoving, zodat je er zo min mogelijk van voelt.

Bij een derde- of vierdegraads ruptuur is extra zorg nodig. In dat geval ga je naar het ziekenhuis en kijkt er een gynaecoloog mee. Derde- en vierdegraads rupturen worden door de gynaecoloog gehecht, meestal op de operatiekamer.

Wat kan het gevolg zijn van een ruptuur op korte termijn?

Na het hechten kunnen vrouwen pijn hebben bij het plassen. Het kan dan fijn zijn om tijdens het plassen met water te spoelen, of om te plassen onder de douche. De eerste keer ontlasting na de bevalling kan spannend zijn. Het is belangrijk om vezelrijk te eten. Dit helpt om de ontlasting zacht te houden. Bij een totaalruptuur, pijnklachten, incontinentie en vragen is begeleiding van een bekkenbodemfysiotherapeut belangrijk. Daarnaast kun je bij een totaalruptuur een extra controle krijgen bij een bekkenbodemgynaecoloog. Op die manier wordt de kans op incontinentie van ontlasting kleiner.

Het herstel kost tijd. Na zes tot twaalf weken voelt de gehechte huid meestal weer soepel. In de populatiediagrammen wordt meer informatie over korte termijn klachten van een ruptuur beschreven. Volledig herstel duurt vaak tot een jaar. Daarna is de huid weer ongeveer net zo soepel als voor de bevalling.³

Wat kan het gevolg zijn van een ruptuur op lange termijn?

Sommige vrouwen houden na een jaar toch nog klachten. Bij een totaalruptuur kan dat gaan om pijnklachten, maar ook moeite hebben met windjes of ontlasting op te houden. Zie de populatiediagrammen voor exacte cijfers van gevolgen van een ruptuur op de lange termijn. Als je deze klachten ervaart is het belangrijk om naar de huisarts of rechtstreeks naar de bekkenbodemfysiotherapeut te gaan. De huisarts kan indien nodig doorverwijzen naar de gynaecoloog. Ook begeleiding van een bekkenbodemfysiotherapeut kan hierbij veel ondersteuning bieden en helpen de klachten te verminderen.⁴

1. Jonge de, Verhoeven, Feijen-de Jong, Dillen van, Bakker. Praktische verloskunde. 15de ed. BSL Media & Learning; 2025.
2. Okeahialam NA, Sultan AH, Thakar R. The prevention of perineal trauma during vaginal birth. American Journal Of Obstetrics And Gynecology [Internet]. 11 augustus 2023;230(3):S991–1004. Beschikbaar op: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37635056/
3. Ikazia Ziekenhuis. Herstel na knip of ruptuur [Internet]. Ikazia Ziekenhuis. 2025. Beschikbaar op: https://www.ikazia.nl/folders/herstel-na-knip-of-ruptuur
4. De Gynaecoloog. Totaalruptuur – de gynaecoloog [Internet]. De Gynaecoloog. 2025. Beschikbaar op: https://www.degynaecoloog.nl/onderwerpen/totaalruptuur/